УНЬ № 11
Уран зохиол / түүхэнд суурилсан сургалт
Literature-based / story-based learning
40 МИНУТЫН ХУВИЛБАР
Нэг хичээлд: 8 мин түүх ярь, 7 мин ярилц, 10 мин түүхээс ойлголтыг гарга, 12 мин түүхийн доторх даалгавар, 3 мин буцаж ир.
Гол санаа – зорилго
Өгүүлэмжийг ойлголтын тээвэрлэгч болго: түүх санаанд газар, дүр, үр дагавар өгдөг — хүний ой санамж ингэж л хадгалахыг илүүд үздэг. Зөвхөн хэлний хичээлд биш, бүх хичээлд ажилладаг.
Гарал үүсэл
Whole-language ба literature-based reading хөдөлгөөн (Goodman, 1970–80-аад); Брунерийн 'narrative mode' сэтгэлгээ (1986); Kieran Egan-ы 'Teaching as Storytelling' (1986). Монголын аман уламжлал — тууль, үлгэр бол анхны хөтөлбөр.
Философи ба онолын үндэслэл
Брунер: сэтгэлгээний хоёр горим, парадигматик ба өгүүлэмжийн, сургуулиуд эхнийхэд хэт түшиглэдэг. Өгүүлэмжийн ой санамжийн тухай танин мэдэхүйн шинжлэх ухаан (түүх жагсаалтаас илүү санагддаг — Graesser). Egan-ы танин мэдэхүйн хэрэгсэл.
Нотолгоо юу хэлдэг вэ
Түүхийн контекст сэргээн санах, ойлгохыг тогтвортой сайжруулдаг (Willingham үүнийг 'оюун ухаан түүхийг илүүд үздэг' гэж нэгтгэсэн). Уншлагын хувьд literature-based аргыг тодорхой phonics-тэй хослуулах ёстой — whole-language-only үе үүнийг тодорхой харуулсан. Монгол кирилл бичиг англи бичгээс илүү тогтмол тул үсэг тайлах чадвар хурдан суудаг ч зарчим хэвээр: түүх ойлгох чадвар, үгийн санг хөгжүүлнэ, харин үсэг тайлахыг тодорхой заах хэрэгтэй.
Зайлшгүй хэрэгцээ
Зохих түвшний сайн сонгосон текст; багш зөвхөн уншихаас гадна ярьж чаддаг байх; ямар ч даалгавраас өмнө түүхийн тухай ярилцах цаг.
Үр дүн – үнэлгээ
Ойлголт нь бүрэн үлдсэн дахин ярих; түүхийн доторх даалгавар; суралцагчийн ойлголт ашигласан өөрийн түүх.
Хэрхэн хэрэгжүүлэх
1. Түүхийг ярь эсвэл унш. 2. Ярилц: юу чухал байв, юу гайхшруулав. 3. Ангитайгаа хамт түүхээс ойлголтыг гарга. 4. Түүхийн ертөнцийн дотор амьдрах даалгавар. 5. Шинэ ойлголттойгоо түүх рүү буцаж ир.
Жишээ: гурван хүүд сүргээ хуваасан үлгэрээр математик; шуурганд хагарсан гэрийн эсгийний түүхээр шинжлэх ухаан.
Алдаа гарах цэгүүд
Өөрчлөгдөөгүй ажлын хуудасны чимэглэл болсон түүх. Ангидаа биш, багшдаа зориулж текст сонгох. Тодорхой ур чадварын заалтыг үл тоох.
Монгол ангид
Монгол уран зохиол, «Монголын нууц товчоо», тууль, домог нь түүх, ёс зүй, хэлийг холбох баялаг эх сурвалж. Уншиж ойлгох стратегитай (унь №22) хамт хэрэглэ.
Хүн бүрт
Дислекси: аудио хувилбар. Сул уншигч: текстийг хэсэгчил. Аутизм: дүрүүдийн сэтгэл хөдлөлийг ил ярилц.
Эцэг эхэд
Хүүхэд ойлголтыг түүх, дүр, үр дагавраар санана. Гэртээ: үлгэр ярь, дараа нь 'яагаад тэгсэн юм бол?' гэж асуу.
Эх сурвалж
Bruner, J. (1986) Actual Minds, Possible Worlds. Egan, K. (1986) Teaching as Storytelling. Willingham, D. (2004) 'The Privileged Status of Story', American Educator (Summer). Willingham, D. (2009) Why Don't Students Like School?