ТУУРГА Т1
Зохион байгуулалт ба сурах дадлын дасгалжуулалт
Organisation & study-skills coaching
40 МИНУТЫН ХУВИЛБАР
Хичээлийн төгсгөлийн 60 секунд: суралцагч гэрийн даалгавраа тэмдэглэлийн дэвтэртээ бичиж, багш гарын үсэг зурна. Долоо хоногт нэг удаа 10 минут: цүнх, хавтас, хуваарийг хамт шалгана.
Гол санаа – зорилго
ADHD-тэй болон зохион байгуулалт сул суралцагчдад материал, хуваарь, гэрийн даалгавраа удирдах тодорхой дадлыг богино, давтамжтай дасгалжуулалтаар заа. Шийтгэх биш — эхлээд гаднаас бүтэц өгч дадал суулгаад, аажмаар бие даалгана.
Гарал үүсэл
HOPS хөтөлбөр (Homework, Organization and Planning Skills, Langberg, АНУ); Challenging Horizons Program (Evans, АНУ) — ахлах ангийн ADHD-тэй суралцагчдад зориулсан.
Философи ба онолын үндэслэл
ADHD бол гүйцэтгэх функцийн (төлөвлөх, санах, эхлүүлэх) хүндрэл — мэдлэгийн биш. Гадаад бүтэц (жагсаалт, хуваарь, шалгалт) дотоод бүтцийг орлож, давтамжтай магтаал дадлыг бэхжүүлнэ.
Нотолгоо юу хэлдэг вэ
Дунд зэрэг: HOPS-д оролцогчдын 68–81% нь сайн хариу үзүүлсэн, эцэг эхийн үнэлгээнд гэрийн даалгавар, зохион байгуулалтын асуудал их хэмжээгээр буурсан; сургуулийн ажилтнууд чанартай хэрэгжүүлж чадсан. Challenging Horizons-ийн ахлах ангийн хувилбар: нөлөө хөтөлбөр дууссанаас хойш 6–12 сарын дотор өссөн. Сургуульд суурилсан ADHD-ийн интервенцүүдийн мета-анализ (DuPaul 2012): сурлагад 0.43.
Зайлшгүй хэрэгцээ
Сургагдсан анги удирдсан багш эсвэл нийгмийн ажилтан; долоо хоногийн шалгах хуудас; эцэг эхтэй холбоо; 8–16 долоо хоног.
Үр дүн – үнэлгээ
Гэрийн даалгавар өгсөн хувь; мартсан материалын тоо; суралцагчийн өөрийн үнэлгээ; эцэг эхийн тэмдэглэл.
Хэрхэн хэрэгжүүлэх
1. Хавтас, цүнхээ цэгцлэх нэг системийг тохиролц. 2. Тэмдэглэлийн дэвтэр — хичээл бүрийн төгсгөлд. 3. Долоо хоног бүр 10–15 минутын уулзалт: систем ажиллаж байна уу? 4. Оноо/магтаал. 5. Аажмаар суралцагч өөрөө шалгадаг болно.
Жишээ: 10-р ангийн Тэмүүжин гэрийн даалгаврынхаа 40%-ийг л өгдөг. Анги удирдсан багш 8 долоо хоног Даваа бүр 10 минут уулзаж, хавтас, дэвтрийг шалгаж, долоо хоногийн 3 зорилго тавина.
Алдаа гарах цэгүүд
Ганц удаагийн зөвлөгөө. Зөвхөн эцэг эхэд даатгах. Хэт олон зорилго. Систем ажиллахгүй үед шийтгэх.
Монгол ангид
Анги удирдсан багшийн (ангийн багш) долоо хоногийн уулзалт болон нийгмийн ажилтны үүрэгт шууд оруулж болно. Гурван ээлжтэй сургуульд уулзалтыг ээлжийн эхэнд хий.
Хүн бүрт
ADHD-д гол зорилтот. Мөн зохион байгуулалт сул, ачаалал ихтэй бүх суралцагчид (ялангуяа 12-р анги ЭЕШ-ийн өмнө) тус болно.
Эцэг эхэд
Хүүхэд хавтас, хуваарь, гэрийн даалгавраа удирдах дадалтай болно. Гэртээ: орой бүр 5 минут дэвтрийг нь хамт харж, амжилтыг нь магт.
Эх сурвалж
Langberg, J. et al. HOPS summary of research (hopsintervention.com). Evans, S. et al. Challenging Horizons Program (CHADD, Lehigh University 2024). DuPaul, Eckert & Vilardo (2012) School Psychology Review.